Suna pillugu kinguaattoorutinik erniat?
Kinguaattoorutinik erniat latinimit pisuupput, tassani siulequt «mora» isumaqarpoq kinguartitsineq imaluunniit kinguaattoorneq. Kalaallit Nunaanni kinguaattoorutinik erniat maleruagassatigut aalajangersarneqarput nalunaarut Kalaallit Nunaanni atuuttoq, akiligassanut kinguaattoorutit pillugit ernialersuinermut inatsit il.il. 15.9.2015 nr 1075 naapertorlugu. Inatsit inuussutissarsiutinik ingerlatsinermi isumaqatigiissuteqarnikkut allanngortinneqarsinnaavoq, kisianni inatsimmi aalajangersakkat pingaarnerit — ilanngullugit ernialersuinermut procenti — atuisartunut ajoqusiisumik allanngortinneqarsinnaanngillat.
Kinguaattoorutinik ernialersuinermut procenti nalinginnaasumik bankini erniat annertunerujussuarmik qaffasinnerupput. Tamanna pillugu eqqarsaatigineqarpoq procentip akiligassamik akiitsoqartumut ersarissumik kaammattuutigissagaa piffissami eqqortumi akiliinissamut. Akiliineq kinguartinneqassanngitsoq «iluanaarutigineqarsinnaassanngilaq».
Kalaallit Nunaanni kinguaattoorutinik erniat ukiumut marloriarlugit aalajangersarneqartarput, tassa Nationalbankip referencesatsia 1. januar aamma 1. juli naapertorlugit ukiumut aalajangersarneqartarpoq ilanngullugu 7 procentpointinik. Massakkut atuuttoq kinguaattoorutinik ernialersuinermut procenti tassaavoq 8,75 % piffissami 1.1.2026–30.6.2026.
Kinguaattoorutinik erniat aallartittarput piffissami akiliiffissamit, piffissaq taanna siumut aalajangersarneqarsimappat. Akiliiffissaq siumut aalajangersarneqarsimanngippat, kinguaattoorutinik erniat aatsaat aallartissapput minnerpaamik 30 ullut qaangiunneranni allakkatigut piumasaqaat nassiunneqareersimappat. Ullut 30 killigititaq atuuppoq, naak piumasaqaatimi akiliiffissaq sivikinnerusoq aalajangersarneqarsimagaluarpat — taamaalilluni «kinguaattoorutinik erniaqarfiunngitsumik piffissaq» pilersinnaavoq, naak akiliineq kinguaattoorpoq, soorlu assersuutigalugu fakturamik piumasaqaat 14 ullunik akiliiffissalik.
Nunani avannarlerni inatsisit kinguaattoorutinik erniat pillugit
EU/EØS-imi inatsisiliornermi immikkoortut pingaarutillit ataatsimoortinneqarput, nunat 2002-mi inatsisitik naleqqussarmatigik Europa-Parlamentip aamma Rådip direktivia 2000/35/EF 29. juni 2000-meersoq, niuernermi akiligassanut kinguaattoornerup akiorniarneqarnera pillugu.
Direktivi taanna kingorna taarserneqarpoq Europa-Parlamentip aamma Rådip direktivia 2011/7/EU 16. februar 2011-meersoq, niuernermi akiligassanut kinguaattoornerup akiorniarneqarnera pillugu. Direktivi aalajangersakkanik imaqarpoq, kreditorip inatsisitigut inissisimaneranik nukittorsaanissamik siunertaqartunik kinguaattoornermi niuernermi.
2011-direktivi siunnersuutigineqarpoq taarserneqassasoq Europa-Parlamentip aamma Rådip forordningianik, niuernermi akiligassanut kinguaattoornerup akiorniarneqarnera pillugu, COM(2023) 533 12.9.2023-meersoq. Siunnersuutilli akerliuffigineqarsimavoq, aammalu nalorninartoqarluni qaqugu imaluunniit atorneqalissanersoq.
Naak inatsisiliorneq ilaannikkut assigiissaagaagaluartoq, suli assigiinngissutit pingaarutillit atuupput nunani avannarlerni inatsisit akornanni — aammalu ernialersuinermi procentit atorneqartut akornanni.
| Nuna | Inatsit atuuttoq | R/R | |
|---|---|---|---|
 |
Kalaallit Nunaat | Bekendtgørelse for Grønland af lov om renter ved forsinket betaling m.v. af 15.9.2015 nr 1075 | Naamik |
 |
Norge | Lov 17. desember 1976 nr 100 om renter ved forsinket betaling m.m. | Naamik |
 |
Sverige | Räntelagen (1975:635) | Naamik |
 |
Danmark | LBK nr 459 af 13/05/2014 (Renteloven) | Naamik |
 |
Finlandi | Korkolaki (633/1982) | Naamik |
 |
Islandi | Lög nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu | Aap |
 |
Savalimmiut | Morarenteloven og BEK nr. 842 af 23. juli 2004 | Naamik |
 |
Ålandi | Korkolaki (633/1982) — finsk lov med riksbehörighet | Naamik |
R/R = Erniat erniaat. Islandi tassaavoq nuna avannarleq ataasiinnaq, tassani kinguaattoorutinik erniat erniaat toqqaannartumik inatsimmit malinneqarlutik.
Erniap piffissai aamma ullut
Erniap piffissai
Nunani avannarlerni allani kinguaattoorutinik ernialersuinermut procentit ukiumut marloriarlugit allanngortinneqartarput, Islandimi allanngortinneqartarput qaammammut ataasiarlutik. Tamanna kinguaattoorutinik ernialersuinermik naatsorsuinernik ajornakusoortitsivoq aammalu paasinarluarnerujunnaarsitsilluni, Islandimi inatsisit malillugit.
Erniap ullui
Danmarkimi, Kalaallit Nunaanni, Savalimmiuni Islandimilu sivisuumik nalinginnaasimavoq kinguaattoorutinik ernialersuinermi ukiumut 360 ullut atorneqartarnerat aammalu qaammatit tamarmik 30 ullutut naatsorsorneqartarnerat. Norge-mi, Sverige-mi, Finlandimi aamma Ålandimi ukiumut 365 (366) ullut atorneqartarput.
Danmarki, Kalaallit Nunaat aamma Savalimmiut ukiuni kingullerni ullut piviusut atorlugit naatsorsuisalernikuupput, soorlu nunani avannarlerni allani. Islandimi taamaattoq suli 30 ullut qaammammut aammalu ukioq 360-nik ullulik atorneqartarpoq kinguaattoorutinik ernialersuinermi.
Erniat erniaat
Nunani avannarlerni tamani kinguaattoorutinik erniat erniaannik naatsorsuisoqanngilaq, Islandi kisiat eqqaassanngikkaanni, tassani erniat erniaat toqqaannartumik inatsimmi aalajangersarneqarsimallutik. Tamanna Islandimi kinguaattoorutinik ernialersuinermik naatsorsuinernik annertunerusumik ajornakusoortitsivoq nunanut allanut sanilliullugu.
Atuisut akigititaasa indeksiat naapertorlugu taarsigassarsiat allanngortinneqarnerat
Islandimi aningaasat naleerukkiartornerannut atatillugu ajornartorsiutit annertuut pissutigalugit, inatsisikkut aalajangersarneqarput taarsigassarsiat immikkut ittut, atuisut akigititaasa indeksiat naapertorlugu taarsigassarsiat sinneri allanngortinneqartarlutik, kiisalu erniat akilerneqartarlutik. Tamanna valutami taarsigassarsianut naleqqutinngilaq, taakku nunani avannarlerni tamani atorneqarsinnaammata. Atuisut akigititaasa indeksiat naapertorlugu taarsigassarsiani akiitsoqartoq akigititat allanngornerannut aarlerinartorsiortarpoq — akigititat ukiumi ataatsimi 5 % qaffassimappata, aammalu ukioq aallartinnerani akiitsoqarfik 3 000 000 kr.-iusimappat akiliisoqarsimanngikkaluarluni, ukioq naanerani akiitsoqarfik 3 150 000 kr.-iussaaq. Tamanna ilanngunneqassaaq erniat ingerlaavartut saniatigut.
Oqaluttuarisaanermi erniat naatsorsorneri
Piffissap ilaani advokatit allatullu pisariaqartitsisarput erniat piffissanut sivisuunut naatsorsorneqarnissaat. Erniat oqaluttuarisaanermi qanoq annertutigisimanersut naatsorsorneqarnissaat ajornakusoortarpoq, inatsisit allanngorneri aalajangersarsimammata aalajangersakkat ilaat aatsaat atuuttartut piumasaqaatit piffissap aalajangersimasup kingorna pilersinneqarsimappata. Piumasaqaatit piffissami siusinnerusumi pilersinneqarsimappata, naatsorsuisarneq inatsisit pisoqqat malillugit ingerlanneqassaaq.
Nunani avannarlerni tamanna ilaatigut atuuppoq Danmarkimi, tassani 2013 sioqqullugu naatsorsuinerni aalajangiisariaqarpoq qaqugu piumasaqaat pilersinneqarsimanersoq, kinguaattoorutinik ernialersuinermut procenti eqqortoq atorneqarsinnaaqqullugu. Assingusumik ajornartorsiutit naatsorsuutigineqarsinnaapput inatsisit allanngorneranni siunissami.
Pissutsit immikkut ittut
Pissutsit marluk immikkut ittut misigisimavagut: aningaasaqarnikkut ajornartoorneq, immikkut Islandimut sunniuteqartoq, aammalu covid-pandemia. Taakku tamarmik immikkut pissutsinik pilersitsipput ilaatigut valutamik niuernermi, kinguaattoorutinik ernialersuinermik naatsorsuinernik aammalu suliaqarnernik sunniuteqartunik nunani avannarlerni arlalinni.
Ernialersuinermut suussutsit allat
Nunani avannarlerni ernialersuinermut suussutsit allat assigiinngitsut tunngaveqarput kinguaattoorutinik ernialersuinermut procentimut atuuttumut. Kalaallit Nunaanni kinguaattoorutinik erniat aalajangersarneqartarput Nationalbankip referencesatsia tunngavigalugu ilanngullugu 7 procentpointinik — Danmarkimut sanilliullugu 1 procentpointimik appasinnerusumik, kisianni Savalimmiunut sanilliullugu 2 procentpointinik qaffasinnerusumik. Norge-mi ilaatigut atorneqartarpoq mellemrente arvelov naapertorlugu aammalu katissimannermut inatsit naapertorlugu (kinguaattoorutinik ernialersuinermut procenti − 6 procentpoint) kiisalu kingusinnerusukkut akilerneqartut inuiaqatigiinnut tunniunneqartartut pillugit erniat (kinguaattoorutinik ernialersuinermut procentip affaa).
Namminerisamik aalajangersakkat
Isumaqatigiissutinut, EU-direktivini taaneqartuni pineqartunut ilaanngitsunut, nalinginnaasumik isumaqatigiissuteqarnissamut kiffaanngissuseqarpoq ernialersuinermut aammalu naatsorsuinermut tunngatillugu. Nalinginnaanngilaq ernianik kapitaliseringeqarnissaq, imaluunniit erniat qaammammut ingerlasartut. Immikkut qaammammut naatsorsuinerni imaluunniit kapitaliseringimi kinguaattoornerup aallartiffia tunngavigalugu (12 qaammatit ingerlaavartut kapitalisering), naatsorsueriaatsit ajornakusoorsinnaapput.
Ataavartumik naatsorsuutit
Akiitsoqarfigisanut ingerlaavartunut, tassani piffissami aalajangersimasumi arlalinnik ingerlatsisoqartillugu, nettosaldo allanngorarsinnaavoq minus aamma plus akornanni. Assersuutigalugu kontomi kreditlimitilimmi, tassani saldo plus imaluunniit minusiusinnaavoq. Kreditimut ernialersuinermut procenti nalinginnaasumik assigiinngisarpoq saldo plusiusoq imaluunniit minusiusoq naapertorlugu — tamanna naatsorsuinernik suli ajornakusoortitsivoq.
Assingusumik atuuppoq kreditkortinut, tassani qaammammut ataasiartumik akiliinerit aammalu akilernerit assigiinngitsut erniatigut naatsorsorneqartarput saldo naapertorlugu.
Naatsorsuinerit ajornakusoortut: klimamut kvotinut inatsisit
EU aalajangersaavoq direktivit (Klimamut kvotinut direktivi 2003/87/EF) aniatitsinissamut kvoterinik niuernermik aqutsinermut, kingorna allannguutitalinnik. Oqartussaasut nunani pineqartuni pisussaapput akiligassanik immikkut ittunik akiliisitsisarnissamut ingerlatsisut, silaannaap allanngorneranut gassinik aniatitsisut kvoterinik naammattunik peqanngitsut piffissap killigititaata iluani.
Taamatut naatsorsueriaatsit ajornakusoortuupput aammalu ilaatinneqarput atuisut akigititaasa indeksiat naapertorlugu allanngortitsineq (HICP), valutamik naatsorsueriaaseq aammalu kingorna kinguaattoorutinik ernialersuinermik naatsorsuisarneq. Suliani taamaattuni aningaasat annertuut pineqarput, aammalu allaat mikisunnguanik naatsorsuinermi allannguutit angisuunik sunniuteqartarput.
Norwegian 2021-mi ukiakkut akiligassamik immikkut ittumik akiliisussanngortinneqarmat, akiligassaq tamakkerlugu norske kroninut naatsorsorneqartoq ca. 400 millioniusimavoq. Naatsorsueriaatsimi eqqortumik decimalit tamakkerlugit naatsorsuisoq aammalu naatsorsueriaatsimi nalorninartoq ilanngullugu, Norge-mi Miljødirektoratetip atorneqarsimasoq, assigiinngissutaasoq 50 000 kroninit amerlanerujussuuvoq Norwegianimut ajoqutaasumik — tamanna suliami immikkut oqallisigineqanngilaq.
Valutamik naatsorsueriaaseq
Nalinginnaanngilaq pisariaqartitsineq aningaasat aammalu kinguaattoorutinik erniat valutamut allamut allanngortinneqarnissaat, imaluunniit aningaasat ataatsimut valutami naatsorsorneqarlutik, kinguaattoorutinik erniat allami. Taamatut pissutsit naatsorsuinernik suli ajornakusoortitsipput aammalu piumasaqaatinik pilersitsillutik valutakursit eqqortut piffissani aalajangersimasuni atorneqarnissaat.
Nunani avannarlerni ernialersuinermik naatsorsuinermut sakkussaq
Nunani avannarlerni kinguaattoorutinik ernialersuinermik naatsorsueriaatsit assigiinngitsut amerlapput — erniap piffissai aammalu ullui assigiinngissutaat, erniat erniaat, indeksimut naleqqussaanerit, valutamik allanngortitsineq aammalu klimakvotit. Interestia ineriartortinneqarsimavoq taakku tamaasa aqutsinnaajumallugit.